Геморрой (геморроидал касаллик) узоқ вақт давомида «ўрта ва катта ёшдагилар касаллиги» деб ҳисобланган. Бироқ шифокорлар 20–40 ёшли беморларда касаллик аломатларини тобора кўпроқ кузатмоқда. Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, геморроидал касаллик катта ёшдаги аҳолининг салмоқли қисмида учрайди ва ёшлар орасида унинг аниқланиш даражаси ортиб бормоқда [1].
Тадқиқотлар геморройнинг барча ёш гуруҳлари орасида кенг тарқалганлигини тасдиқлайди. Турмуш тарзи ва овқатланишдаги ўзгаришлар эса 20–40 ёшдаги беморлар сони кўпайишига олиб келди [1].
Нима учун геморрой «ёшарди»?
1. Узоқ вақт ўтириш ва камҳаракат ҳаёт тарзи
Замонавий офис иши, узоқ парвозлар ва камҳаракатлилик билан ўтадиган бўш вақт кичик чаноқ веналарида қон димланишига сабаб бўлади. Бу эса геморроидал касалликнинг асосий хавф омилларидан биридир [2].
2. Ҳожатхонада узоқ ўтириш (телефон, китоб ўқиш)
Ҳожатхонада смартфондан фойдаланиш билан геморрой хавфининг ортиши ўртасидаги боғлиқлик тадқиқотларда ўз тасдиғини топган: ҳожатхонада узоқ вақт ўтириш геморроидал тугунларга босимни оширади [3].
3. Нотўғри овқатланиш: клетчатка ва суюқлик етишмаслиги
Озуқа толаларининг танқислиги, қабзиятга мойиллик ва ич келиши вақтидаги кучаниш касаллик ривожланишининг муҳим омиллари бўлиб қолмоқда [4].
4. Семизлик ва қорин ички босимининг ошиши
Ортиқча вазн веноз қон димланишини ва геморроидал касаллик хавфини оширади [1].
5. Генетика ва бириктирувчи тўқиманинг ўзига хосликлари
Вена деворининг ирсий заифлиги ёшларда касалликнинг барвақт ривожланишига мойиллик туғдириши мумкин [4].
6. Ҳомиладорлик ва гормонал ўзгаришлар
Ёш аёлларда геморрой кўпинча ҳомиладорлик пайтида кичик чаноқ қон томирларига босим ортиши туфайли ривожланади [1].
Геморройнинг биринчи белгилари — нималарга эътибор қаратиш керак?
Дастлабки аломатлар сезилмаслиги мумкин, аммо ўз вақтида аниқлаш асоратлар хавфини камайтиради:
- ҳожатхона қоғозида ёки унитазда қон излари;
- қичишиш, ачишиш, ноқулайлик ҳисси;
- шиллиқ ажралмалар;
- ичнинг тўлиқ бўшамаслик ҳисси;
- анал тешиги четида кичик тугунчалар пайдо бўлиши.
Халқаро тавсияларда, айниқса, қон кетиши ёки кучли оғриқ пайдо бўлганда, касалликни барвақт аниқлаш учун текширувдан ўтиш муҳимлиги таъкидланади [1].
Профилактика: геморройни «юқтириб олмаслик» учун нима қилиш керак?
Кўпроқ сув ичинг ва клетчатка истеъмол қилинг
Катталарга кунига 25–30 грамм озуқа толаларини истеъмол қилиш тавсия этилади — бу ич келишини меъёрлаштиради ва кучанишни камайтиради [4].
Ҳожатхонада ўтириш вақтини чекланг
Ҳожатхонага телефон олиб кирманг, у ерда 5–10 дақиқадан ортиқ ўтирманг. Тадқиқотлар узоқ вақт ўтириш касалликнинг ривожланиши билан бевосита боғлиқлигини кўрсатади [3].
Жисмоний фаолликни оширинг
Ҳатто оддий машқлар ҳам веноз қон оқимини яхшилайди ва кичик чаноқда қон димланишини камайтиради [2].
Кучли зўриқишдан сақланинг
Қабзиятга мойиллик бўлса, юмшоқ ич сурувчи дорилар ёки клетчатка қўшимчаларидан фойдаланиш мумкин (шифокор тайинловига кўра) [4].
Ҳожатга боришни кечиктирманг
Мунтазам ҳожатга бориш одати қабзият хавфини камайтиради.
Вазнингизни назорат қилинг
Тана вазнининг камайиши тўғри ичак томирларига тушадиган юкламани камайтиради [1].
Илиқ ўтирувчи ванналар
10–15 дақиқа давомида қилинадиган ўтирувчи ванналар яллиғланишни камайтиради ва маҳаллий қон айланишини яхшилайди [4].
Дастлабки босқичларда даволаш — замонавий тавсиялар нималарни таклиф этади?
Халқаро қўлланмаларда даволашни консерватив чоралардан бошлаш тавсия этилади: клетчатка, гигиеник парвариш, ўтирувчи ванналар, венотроп препаратлар (флеботониклар) [4].
Агар яхшиланиш кузатилмаса, кам инвазив усуллар қўлланилади:
склеротерапия, инфрақизил коагуляция, латекс ҳалқалар билан лигатуралаш [1].
Амалий хулоса
- Ҳар 30–60 дақиқада қисқа танаффуслар қилинг.
- Ҳожатхонада телефондан фойдаланманг.
- Кўпроқ сув ичинг ва клетчатка истеъмол қилинг.
- Дастлабки аломатларга бефарқ бўлманг.
- Илк белгилар пайдо бўлганда дарҳол шифокорга мурожаат қилган маъқул — эрта ташхис ҳар доим самаралироқдир [3].
Хулоса
Геморройнинг «ёшариши» — бу реал ҳодиса бўлиб, у кўп жиҳатдан турмуш тарзининг ўзгариши билан боғлиқ: ҳожатхонада смартфондан фойдаланиш, ўтириб ишлаш, жисмоний фаолликнинг пастлиги ва нотўғри овқатланиш. Кўпгина омилларни назорат қилиш мумкин: хулқ-атвор ва овқатланишдаги оддий ўзгаришлар касаллик хавфини камайтиради. Ҳар қандай хавотирли аломатлар пайдо бўлганда шифокорга мурожаат қилиш муҳим.
- Van Tol R. R., et al. Guideline for haemorrhoidal disease // Colorectal Disease. — 2020. — Vol. 22, № 6. — P. 650–662.
- De Marco S., Tiso A., et al. Lifestyle and risk factors in hemorrhoidal disease // Journal of Clinical Medicine. — 2021. — Vol. 10. — P. 1–12.
- Ramprasad C., Patel A., et al. Smartphone use on the toilet and the risk of hemorrhoids // PLOS One. — 2025. — Vol. 20, № 3. — P. e0329983.
- Lohsiriwat V. Hemorrhoids: From basic pathophysiology to clinical management // World Journal of Gastroenterology. — 2012. — Vol. 18, № 17. — P. 2009–2019.
