Ўзбекистонда ёз - серсув мевалар, узоқ оқшомлар ва саёҳатларнинг ажойиб пайти. Аммо чилла даври бошланиб, Тошкент ва вилоятлардаги термометрлар +40...+45 даражадан ишонч билан ошганда, организмимиз жиддий стрессга дуч келади.
Кўпчилик айнан шу жазирама ойларда оёқлари одатдагидан кўра кўпроқ "ғувуллаб" шишиб кетишини, проктологик муаммолар билан яқиндан таниш бўлганлар эса бирдан бавосил хуружига дуч келишини пайқайди. Бу шунчаки тасодиф эмас, балки томирларнинг экстремал иссиқликка бўлган тўғридан-тўғри физиологик реакциясидир.
Келинг, иссиқ нима учун қон айланишимизга бунчалик тажовузкор таъсир кўрсатишини ва ёзнинг қоқ ўртасида ўзимизни қандай ҳимоя қилишни кўриб чиқайлик.
Асосий сабабчи - қон томирларининг кенгайиши: иссиқда томирларга нима учун оғирлик қилади
Танамиз терморегуляциянинг ақлли тизимидир. Атрофдаги ҳаво ҳарорати ҳаддан ташқари юқори бўлганда, организм қандайдир тарзда совиши ва ортиқча иссиқликни чиқариб ташлаши керак. Буни амалга ошириш учун у вазодилатация деб аталадиган жараённи - терига яқин жойлашган қон томирларининг табиий кенгайишини ишга туширади.
Соғлом организмда бу механизм бузилмасдан ишлайди. Бироқ, агар одамда аллақачон варикоз кенгайишга яширин ёки аниқ мойиллик мавжуд бўлса, вазодилатация муаммога айланади:
Веноз димланиш: Веналар диаметри катталашади, аммо қон ҳажми ўзгармайди. Томир деворлари кенгайганлиги сабабли, веналар ичидаги митти клапанлар энди зич ёпила олмайди. Қон оғирлик кучи таъсирида пастга интилиб, оёқларда тўхтаб қолади. Иссиқлик стрессининг сурункали вена касалликларига таъсири бўйича илмий тадқиқотларга кўра, юқори атроф-муҳит ҳарорати оёқларда шиш, оғриқ, оғирлик ҳисси ва жисмоний чарчоқни бир неча баробар оширади[1].
Кичик чаноққа зарба: Тўғри ичакнинг каверноз қон томир чигаллари худди оёқлардаги веналар каби тузилган. Иссиқда улар кенгайиб, қонга тўлади ва чўзилади. Бу турғунлик тўлиқ геморроидал кризга айланиши учун кичик қўзғатувчи омил етарли.
Сувсизланиш вазиятни янада оғирлаштирмоқда. Ўзбекистоннинг қуруқ ва иссиқ иқлимида тер билан литрлаб намликни йўқотамиз. Сув захираси ўз вақтида тўлдирилмаса, қон қуюқлашиб, ёпишқоқ бўлиб қолади. Бу нафақат унинг шундоқ ҳам кенгайган веналар бўйлаб ўтишини секинлаштиради, балки бавосилнинг кучайишининг асосий қўзғатувчиси бўлган қабзиятга ҳам олиб келади.
Икки ҳудуд - бир муаммо: иссиқлик оёқлар ва тўғри ичакка қандай таъсир кўрсатади
| Зарарланиш зонаси | Иссиқда нима содир бўлади? | Одатий ёзги аломатлар |
| Оёқ веналари (варикоз) | Томирлар кенгаяди, клапанлар ёпилмайди, қон тортишиш кучи таъсирида оёқ ва болдирларда тўхтаб қолади. | Кечқурун тўпиқларнинг шишиши, кечалари болдирларнинг тортишиши, оёқларнинг "қўрғошин билан тўлдирилган" ҳисси, терининг қичишиши. |
| Тўғри ичак томирлари (геморрой) | Қон кичик чаноқда тўхтаб қолади. Вазият қоннинг қуюқлашиши ва намлик йўқотилиши туфайли келиб чиқадиган қабзиятда зўриқиш туфайли янада оғирлашади. | Анал соҳада ноқулайлик ва ачишиш, оғриқли тугунлар пайдо бўлиши, ҳожатхонадан кейин қонли ажралмалар келиши. |
Чилла даврида қон томирларини ҳимоя қилишнинг 4 та қоидаси
Ёз фасли фақат ёқимли хотиралар қолдириши учун қон томир тизимига фаол ёрдам зарур. Қуйида флеболог ва проктологларнинг иссиқ мавсум учун асосий ва синалган тавсиялари келтирилган.
1. Қон қуюқлашишига қарши тўғри ичимлик тартиби
Ширин газли ичимликларни ва офтобда ҳаддан ташқари аччиқ чой ичишни унутинг — улар диуретиклар (сийдик ҳайдовчи воситалар) каби таъсир қилиб, сувсизланишни янада тезлаштиради. Сизнинг асосий ёрдамчингиз — хона ҳароратидаги тоза, газланмаган сув. Жазирамада катта ёшдаги одам кунига камида 2,5–3 литр суюқлик ичиши керак. Бу қоннинг меъёрий қовушқоқлигини сақлайди ва ичаклар фаолиятини меъёрида ушлаб туради, қабзият ва бавосилнинг зўрайишидан ҳимоя қилади.
2. Разгрузочная гимнастика для активации «второго сердца»
Бизнинг веналаримиз артериялар каби ўз-ўзидан самарали қисқара олмайди. Қонни пастдан юқорига ҳаракатлантирувчи асосий куч – бу болдир мушаклари (мушак-вена помпаси). Сурункали веноз етишмовчиликни даволаш бўйича тиббий қўлланмаларда мунтазам жисмоний фаоллик (юриш, оёқ панжаларини букиш) веноз босимни ва қон димланишини камайтириши таъкидланади.[2]
Агар сиз кондиционерли офисда ўтириб ишласангиз ёки автомобилда узоқ вақт ҳаракатлансангиз, ҳар 40–50 дақиқада оддий машқни бажаринг: 20–30 марта товондан оёқ учига ўтиб, тебраниб туринг. Бу оёқлар ва кичик чаноқ аъзоларидан қон оқимини яхшилайди.
3. Иссиқ ванналар ўрнига салқин душ
Жазирама ҳавода ҳар доим салқинлашишни истайсиз, бироқ жуда иссиқ сувдан сақланинг. Иссиқ ванналар, ҳаммомлар ва офтобда узоқ вақт қолиш томирларингизни янада кенгайтириб юборади. Уларнинг ўрнига кун охирида оёқлар учун салқин ёки ўртача контрастли душ қабул қилинг. У ҳаддан ташқари кенгайган веналарнинг тез спазмини (торайишини) келтириб чиқаради, уларни бир зумда тонусга келтиради ва кечки шишларни бартараф этишга ёрдам беради.
4. Тизимли терапия ва ичкаридан ҳимоя
Ташқи чоралар ва турмуш тарзини ўзгартириш етарли бўлмай қолганда, вена девори ҳужайра даражасида қўллаб-қувватлашни талаб қилади. Тизимли венотониклар айнан шу мақсадда яратилган.
Францияда ишлаб чиқарилган асл Детралекс препарати таркибида микронлаштирилган тозаланган флавоноид фракцияси (МТФФ) мавжуд. Ноёб микронлаштириш (фаол моддани майдалаш) технологияси туфайли препарат ошқозон-ичак трактида оддий флавоноидга нисбатан бир неча баробар тезроқ сўрилади.
Детралекс комплекс таъсир кўрсатади:
- Кенгайган вена деворларининг тонусини ошириб, уларнинг иссиқлик таъсирида кенгайишига қарши туришига ёрдам беради.
- Лимфа дренажини яхшилаб, ёзги шишлар ва оёқлардаги оғирликни камайтиради.
- Защищает микроциркуляторное русло от воспалительных процессов..
Препаратни қўллашдан олдин албатта шифокор билан маслаҳатлашинг ва йўриқнома билан танишиб чиқинг.
- Patel, S. K. Chronic Venous Insufficiency / S. K. Patel, S. M. Surowiec // National Center for Biotechnology Information (NCBI) Bookshelf : [сайт]. — URL: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430975/ .
- Influence of thermal stress on chronic venous diseases // PubMed Central (PMC) : [сайт]. — URL: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12691965/
- Инструкция по применению препарата Детралекс
